Gifstoffen in eikenblad: wat zit er eigenlijk in onze natuur?

In de gemeente Lochem is op drie plekken eikenblad onderzocht op resten van (landbouw)gif. Deze metingen maken deel uit van het grotere meetproject dat we uitvoeren dankzij een succesvolle crowdfundingactie. Dankzij de steun van vele betrokken inwoners kunnen we onderzoeken hoeveel gif er daadwerkelijk in onze leefomgeving terechtkomt. Naast de analyse van het eikenblad worden meerpalen ingezet die de komende tijd metingen zullen doen. De resultaten daarvan worden in de herfst van 2025 verwacht.

Wat is er gevonden?
In het eikenblad zijn op álle locaties meerdere bestrijdingsmiddelen aangetroffen – vaak in combinatie. Sommige stoffen komen op alle drie de plekken voor, soms zelfs in flinke hoeveelheden. In totaal werden resten van meer dan 15 verschillende middelen gevonden, waaronder:

• Fungiciden (tegen schimmels), zoals Fludioxonil, Flusilazole en Fluopyram
• Insecticiden, zoals Cyprodinil en Fenpropidin
• Onkruidverdelgers en andere chemische stoffen, zoals Prosulfocarb, Terbuthylazine en Piperonylbutoxide

Waar is wat gevonden?

• In Lochem zaten bijvoorbeeld 0,64 microgram Flusilazole en 0,73 microgram Fludioxonil per gram blad.
• In Barchem werd een nog grotere mix gevonden, waaronder Prosulfocarb (3,5 µg/g), Pyrimethanil (3,7 µg/g) en Terbuthylazine (2,4 µg/g).
• In Eefde zijn onder andere Pyrimethanil (3,0 µg/g), Fluopyram (2,7 µg/g) en Prosulfocarb (3,3 µg/g) aangetroffen.

Waarom is dit zorgelijk?
Eikenbomen staan niet op akkers, maar in het openbaar groen of langs wegen. Dat deze stoffen tóch in het blad terechtkomen, laat zien hoe ver landbouwgif zich via de lucht verspreidt. Het meest zorgwekkend is echter dat het niet gaat om één stof, maar om een cocktail van gifstoffen. De afzonderlijke risico’s zijn vaak al bekend, maar de gezamenlijke werking – de zogeheten cocktaileffecten – kan veel schadelijker zijn dan elke stof afzonderlijk. Vooral voor insecten, vogels én mensen vormt die mix een gevaar dat nog te weinig aandacht krijgt.

Daarbij komt dat er in Nederland geen wettelijke normen bestaan voor wat als een ‘veilige hoeveelheid’ geldt aan bestrijdingsmiddelen in lucht, bodem of op planten. We missen dus een duidelijke grens om gezondheid en natuur te beschermen.

Om de metingen verder te kunnen duiden, zullen we de resultaten vergelijken met referentiegegevens uit andere regio’s in Nederland. Die vergelijking helpt om te laten zien hoe uitzonderlijk of juist wijdverspreid deze vervuiling is – maar los daarvan staat al vast dat deze hoeveelheden en combinaties van middelen niet thuishoren in onze natuur.

Wat zegt dit ons?

• Gif blijft niet beperkt tot akkers of spuitzones
• Ook de 'gewone' natuur wordt ongemerkt belast
• Juist de mix van middelen maakt dit extra risicovol
• Dit onderstreept de noodzaak van gifreductie en duurzame alternatieven in de landbouw

Hoe nu verder?
De meetpalen zullen de komende periode gegevens verzamelen. LochemGroen! blijft zich inzetten voor een gezonde leefomgeving en vraagt blijvend aandacht voor een natuurinclusieve, gifvrije landbouw. Want schone lucht, gezonde natuur en een gifvrije omgeving zijn van levensbelang – voor mens én dier.

Bijlage

Overzicht van aangetroffen stoffen en hun werking:

1. Prosulfocarb

• Type: Onkruidverdelger (herbicide)
• Gebruik: Veel gebruikt bij de teelt van granen.
• Zorg: Zeer vluchtig, verspreidt zich makkelijk door de lucht en wordt vaak buiten de akkers aangetroffen. Regelmatig onderwerp van discussie vanwege zijn impact op natuur en omwonenden.
• Gevonden op alle drie de locaties, in hoge hoeveelheden.

2. Pyrimethanil

• Type: Schimmelbestrijder (fungicide)
• Gebruik: Veel ingezet in fruitteelt (zoals appels en peren).
• Zorg: Wordt beschouwd als schadelijk voor het aquatisch milieu, en mogelijk hormoonverstorend.
• Gevonden in hoge concentraties in Barchem en Eefde.

3. Fluopyram

• Type: Fungicide
• Gebruik: Bij groente- en fruitteelt, tegen diverse schimmels.
• Zorg: Mogelijk schadelijk voor bijen en andere bestuivers, en wordt langzaam afgebroken in het milieu.
• Gevonden op alle drie de locaties.

4. Flusilazole

• Type: Fungicide
• Gebruik: Vooral in de teelt van graan en fruit.
• Zorg: In Nederland verboden sinds 2009 vanwege mogelijke hormoonverstorende werking en risico’s voor ongeboren kinderen.
• Gevonden in Lochem. De aanwezigheid roept vragen op over herkomst.

5. Fludioxonil

• Type: Fungicide
• Gebruik: Vooral bij gewasbescherming van zaaigoed en fruit.
• Zorg: Giftig voor waterorganismen, ook langetermijnrisico’s.
• Gevonden in Lochem en Barchem.

6. Cyprodinil

• Type: Fungicide
• Gebruik: Bij groente- en fruitteelt.
• Zorg: Mogelijke risico’s voor de lever en voorwaterkwaliteit.
• Gevonden op alle locaties.

7. Fenpropidin

• Type: Fungicide
• Gebruik: Tegen meeldauw in granen.
• Zorg: Schadelijk voor het watermilieu, en mogelijk irriterend voor de huid en ogen.
• Gevonden in Lochem en Barchem.

8. Piperonylbutoxide (PBO)

• Type: Synergist (versterkt werking van andere insecticiden)
• Gebruik: Wordt toegevoegd aan middelen tegen muggen, luizen en vlooien.
• Zorg: Wordt beschouwd als toxisch bij hoge blootstelling, en is in combinatie met andere middelen mogelijk schadelijk voor de gezondheid.
• Gevonden op meerdere plekken.

9. Terbuthylazine

• Type: Herbicide
• Gebruik: Tegen onkruid bij maisteelt.
• Zorg: Persistent in het milieu (blijft lang actief), kan uitspoelen naar grond- en oppervlaktewater.
• Gevonden in Barchem en Eefde.

10. DDD & DDE (afbraakproducten van DDT)

• Type: Reststoffen van het beruchte insecticide DDT (verboden sinds de jaren ‘70).
• Gebruik: Geen huidig gebruik, maar nog in het milieu aanwezig.
• Zorg: Langdurige milieuvervuiling, schadelijk voor fauna en mogelijk kankerverwekkend.
• Gevonden in kleine hoeveelheden – tekenend voor de langdurige impact van verboden middelen.